Background
သဘာဝသယံဇာတတွေကို ရှာ ဖွေထုတ်လုပ်ရာမှာFreeport Mc- Moran Inc.သတ္တုတူးဖော်ရေး ကုမ္ပဏီ အပါအဝင် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ များက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံအပေါ် မျှမျှ တတ ဆောင်ရွက်ကြစေ လိုကြောင်း ရေေ ကြာင်းရေးရာ ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်း ရေးဝန်ကြီး ရီဇာရမ်မလီက အောက်တို ဘာ ၁၃ ရက်က ပြောကြားချက်ကို ကိုးကားပြီး အင်တာရာနယူးစ်သတင်း မှာ ဖော်ပြပါတယ်။
အမေရိကန်-အာဆီယံ စီးပွား ရေးကောင်စီမှာFreeport McMoran ကုမ္ပဏီအပါအဝင် အမေရိကန်စီးပွား ရေးလုပ်ငန်းအမှုဆောင်များနဲ့ တွေ့ဆုံ တဲ့ အစည်းအဝေးမှာ စွမ်းအင်နဲ့ သတ္တု သယံဇာတ ဝန်ကြီးဌာနကိုလည်း တာဝန်ယူထားရသူ ရီဇာက ယခုကဲ့သို့ ပြောကြားခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။
၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင်ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် တစ်နှစ်လျှင် ၂ç၁၂၄ နာရီ အလုပ်လုပ်ကြ သည့်အတွက် အိုအီးစီဒီနိုင်ငံများ၏ ပျမ်းမျှစံနှုန်းအရ ဒုတိယအများဆုံး အလုပ်ချိန်ဖြစ်ကြောင်း နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့က ထုတ်ပြန်သည့် စာရင်းများ အရ သိရှိရ သည်။ နိုင်ငံပေါင်း ၃၂ နိုင်ငံကို စာရင်း ကောက်ယူရာတွင် ကိုရီးယားသည် မက္ကဆီကို၏ တစ်နှစ်အလုပ်ချိန် ၂ç၂၂၈ နာရီပြီးလျှင် ဒုတိယအလုပ်ချိန် အရှည်ကြာဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်။ အိုအီးစီဒီ၏ ပျမ်းမျှစံနှုန်း သည် ၁ç၇၇၀ နာရီဖြစ်ရာ ကိုရီးယားသည် ၃၅၄ နာရီပို၍ အလုပ် လုပ်သည့် သဘောဖြစ်သည်။
မြောက်ကိုရီးယား နိုင်ငံသားများ သည် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့်ဆက်သွယ်ရန်နှင့် စပ်စုတတ်သော မျက်လုံးများမှ ရှောင် ရှားသွားရန် အုပ်ချုပ်သူအစိုးရ၏ ဝါဒ ဖြန့်ချီရေးယန္တရားအဖြစ် အသုံးပြုလျက် ရှိသည့် ဆိုရှယ်မီဒီယာများကို ပိုမိုသုံးစွဲ လာခဲ့ကြပါသည်။ ယခင်အပတ်က မြောက်ကိုရီးယားအရာထမ်းတစ်ဦး၏ ငinstagram account တွင် ခေါင်းဆောင် ကင်ဂျုံအန်၏ ရိုးရာအဝတ်အစားဝတ် ဆင်ထားသည့် ဓာတ်ပုံနှင့်ကိုရီးယား ပြည်သူအချို့ ပြုံယမ်းတွင် စကိတ်စီးနေ သည့်ပုံများကို တင်ထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရ သည်။ကင်ဂျုံအန်အာဏာရလာပြီး နောက် ဆိုရှယ်မီဒီယာများကို ထဲထဲဝင် ဝင် သုံးစွဲလာကြပြီး ဆိုက်ဘာစစ်ပွဲရေးရာ ကျွမ်းကျင်သူ ၆ç၀၀၀ ဦးခန့် လေ့ကျင့်မွေး မြူထားသည်ဟု ခန့
စင်ကာပူနိုင်ငံ၌ စာရင်းအင်းနှင့်အသင်းအဖွဲ့များကြီးကြပ်မှုအာဏာပိုင်အဖွဲ့ (ACRA) နှင့် ချိတ်ဆက်လျက် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၏ စာရင်းဇယားအချက်အလက်များအားပြုစုသည့် လုပ်ငန်းကိုဆောင်ရွက်နေသောDP Information Group သည် ငွေချေးလုပ် ငန်းများ၏ကြွေးမြီဆိုင်ရာ စာရင်းအင်း ဌာန (Moneylenders Credit Bureau - MLCB) ကို ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် စတင် တည်ထောင်လုပ်ကိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့က ထုတ်ဖော်ပြော ကြားလိုက်ပါသည်။DP Info လုပ်ငန်းစု၏ကြေညာ ချက်တွင် စင်ကာပူနိုင်ငံ ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၏ တာဝန်ပေးအပ်မှုအရ ကြွေးမြီဗျူရိုကို ထူထောင်ရခြင်းဖြစ် ကြောင်း၊ လိုင်စင်ရငွေချေးလုပ်ငန်းရှင် များအနေဖြင့် ငွေချေးယူသူ ဖောက်သည
တရုတ်နှင့်အီးယူ၏ ငွေကြေးမူဝါဒများ ပြောင်းလဲစဉ်တွင် ဘတ်ငွေ တန်ဖိုးသည် စံချိန်တင် တည်ငြိမ်နေခဲ့ကြောင်း၊ သို့ရာတွင် ငွေကြေးဈေးကွက် အနေဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးစနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ စိုးရိမ် နေ ဆဲဖြစ်ကြောင်း ထိုင်းနိုင်ငံဗဟိုဘဏ်မှ ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ယူရိုတန်ဖိုးသည် အောက်တိုဘာ လ ၂၆ ရက်နေ့က တစ်ယူရိုလျှင် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁ ဒသမ ၁၃၅ ဒေါ်လာမှ ၁ ဒသမ ၁၀ ဒေါ်လာသို့ ကျဆင်း ခဲ့ပါ သည်။ ငွေကြေးဈေးကွက်များသည် အောက်တိုဘာလ နှောင်းပိုင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သော ဥရောပဗဟိုဘဏ(ECB) ၏ အစည်းအဝေးကိုများစွာ စိတ်ဝင်စားခဲ့ကြပါသည်။ဥရောပဗဟိုဘဏ် မှ ၎င်းင်း၏မူဝါဒ အတိုးနှုန်းကို သုည ဒသမ ၀၅ ရာခိုင်နှုန်း မှာပင်ဆက်လက်ထာ
ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ပုဂ္ဂလိက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကို မြှင့်တင်ရန် အဆိုပြုတင်ပြခဲ့သည့် အခွန်ဆိုင်ရာ အထူး အခွင့်အရေးများကို နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက် နေ့တွင် အစိုးရက အတည်ပြုပေး ခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါ အစီအစဉ်တွင် ယခု နှစ်နှင့် လာမည့်နှစ် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ အတွက် ကုန်ကျမည့် စရိတ်များတွင် လုပ်ငန်းဝင်ငွေခွန်လျှော့ချခြင်း ပါဝင်ပါ သည်။ရင်နှီးမြှုပ်နှံမှုအဖွဲ့(BOI) မှ ပေး သော အထူးအခွင့်အရေးများကို လျှောက်ထားခြင်းမပြုသည့် လုပ်ငန်းများ အား သီးသန့်အထူးအခွင့်အရေးများ (Special incentives) ပေးမည် ဖြစ်ပါ သည်။ ပုဂ္ဂလိကရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကို အရှိန် မြှင့်တင်ရန် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလမှ ၂၀၁၆ခုနှစ်၊ ဇွန်လအတွင်းBOI
ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံတွင် လက်ရှိအလုပ်လုပ်လျက်ရှိကြသော သက် ကြီး ရွယ်အိုများ အရေအတွက် အချိုးအစား သည် OECDတိုင်းပြည်များရှိ ပျမ်းမျှ သတ်မှတ်ချက်ထက် သာလွန်နေခြင်းသည် နိုင်ငံအတွင်း အငြိမ်းစားယူ ပြီး နောက်ပိုင်းအထိ ဘဝနေဝင်ချိန်များ ကောင်းမွန်စေရန် ရုန်းကန် လှုပ်ရှား ရမှု များပြားလျက်ရှိကြောင်းပြဆို လျက ်ရှိ သည်။ OECD ၏ သုံးလပတ် အစီရင်ခံ စာအရ အသက် ၅၅ နှစ်မှ ၆၄ နှစ်ကြား အလုပ်လုပ်နေသူ သက်ကြီး များအချိုးအစားသည် ယခုနှစ် ဒုတိယ သုံးလပတ်တွင် ၆၅ ဒသမ ၅ ရာခိုင် နှုန်းရှိ၍ OECD၏ ပျမ်းမျှအချိုးအစား ၅၈ ရာခိုင်နှုန်း ထက်သာလွန်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ နိုင်ငံတွင်းသက်ကြီးများ အချိုးအစားသည်လည်း ၇၈ ဒသမ ၈ ရာခိုင်နှုန်း ဖြ
စင်ကာပူနိုင်ငံ၌ ထုတ်ကုန်ဈေး နှုန်းမခိုင်မာမှုနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်ရန်ခက်ခဲမှုများကငွေချေးယူမည့် ကော်ပို ရိတ်လုပ်ငန်းများနှင့် စားသုံးသူများ အပေါ်ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိ ရာယခုနှစ်တတိယသုံးလပတ်ကာလ အတွင်းချေးငွေလိုလားချက်ကျဆင်းမှု နှင့် အားပျော့သည့်ရပိုင်ခွင့်များ (အက် ဆက်များ) သည် စင်ကာပူပြည်တွင်း ဘဏ်လုပ်ငန်းများအတွက် ရင်ဆိုင်ဖြေ ရှင်းရမည့်ကိစ္စရပ်များအဖြစ် ကြုံတွေ့ လျက်ရှိပါသည်။စင်ကာပူအခြေစိုက် ဘဏ်လုပ်ငန်းသုံးခုလုံးကဒုတိယသုံးလနှင့်နှိုင်း ယှဉ်ပါကစက်တင်ဘာလကုန်ဆုံးသည့်သုံးလတာအတွင်းဘဏ်ချေးငွေတိုးတက် မှုနှုန်းမှာ ခုဂဏန်းကျော်ရုံမျှသာရှိကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့ကြပါသည်။OCBC ဘဏ်၏
မကြာသေးမီကာလအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးအခြေအနေ သည် သိသိသာသာ နှေးကွေးလျက်ရှိ သည်။ ယခုနှစ် ဇွန်လက ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့်စတော့ရှယ်ယာဈေး ကွက် လှုပ် လှုပ်ခတ်ခတ် ဖြစ်ပွားမှုကြောင့် တရုတ် နိုင်ငံသည် လူလတ်တန်းစားများများ ပြားစုံပြုံလာခြင်း အန္တရာယ်ထောင်ချောက် (Middle income trap) တွင်းသို့ ကျ ရောက်တော့မည်လားဆိုသည့် စိုးရိမ် မကင်းမှုများ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ စီးပွား ရေးဖွံ့ဖြိုးမှု ပြန်လည်ရရှိရန် အစိုးရက စီးပွားရေး လှုံ့ဆော်အားပေးမှုအစီအမံ များ(stimulus measures) များစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း တရုတ်စီးပွား ရေးဖွံ့ဖြိုးမှုသည် ယခုနှစ် ပထမ ခြောက်လ အတွင်း ၇ ရာခိုင်နှုန်းသာ တိုးတက်ရ ရှိခဲ့သည်။ ယခုနှစ်၏
အီးယူ၌ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ သြဂုတ်လတွင် ၉ ဒသမ ၄ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ရာမှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ၉ ဒသမ ၃ ရာခိုင်နှုန်းသို့ ကျဆင်းခဲ့ကြောင်း၊ အလားတူ ယူရိုဇုန်၌ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် သြဂုတ်လတွင် ၁၀ ဒသမ ၉ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ရာမှ ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ၁၀ ဒသမ ၈ရာခိုင် နှုန်းသို့ ကျဆင်းခဲ့ကြောင်း၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အီးယူ၌ အလုပ် လက်မဲ့ ဦးရေ၂၂ ဒသမ ၆၃၁ သန်းခန့်ရှိ ပြီး ယူရိုဇုန်၌ အလုပ် လက်မဲ့ဦးရေ ၁၇ ဒသမ ၃၂၃ သန်းခန့် ရှိခဲ့ကြောင်း၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင် ဘာလတွင် အီးယူအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအနက် အလုပ်လက်မဲ့နှုန်း အနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများမှာ ဂျာမနီနိုင်ငံ ၄ ဒသမ ၅ရာခိုင်နှုန်း၊